Có những giá trị trong giáo dục dù công nghệ phát triển đến đâu cũng không thay đổi. Không phải là việc học sinh thực hiện đúng một động tác ngay từ lần đầu tiên. Không phải là việc các em đạt được một điểm số hoàn hảo. Mà là sự kiên trì để thử lại thêm một lần nữa, dám sửa một lỗi sai và vui mừng khi nhận ra hôm nay mình đã tốt hơn hôm qua.
Đó cũng là điều thầy Lê Hữu Kỳ Quan, giáo viên Tin học – Tổ trưởng Tổ Khoa học Tự nhiên, tại FPT School Hậu Giang luôn trăn trở khi nhìn vào hành trình học tập của học sinh. Và từ một câu hỏi rất giản dị trong giờ học Vovinam, thầy cùng đồng nghiệp đã bắt đầu một hành trình đặc biệt: đưa AI vào những đòn chân, thế tấn để giúp học sinh học tập chủ động hơn mỗi ngày.
Điều gì sẽ xảy ra nếu học sinh có thêm một người bạn đồng hành khi luyện tập?
Từ những bài giảng Tin học và phòng lab quen thuộc, thầy Quan không nghĩ rằng sẽ có ngày mình dành nhiều thời gian cho những thế võ Vovinam. Nhưng chính môi trường đề cao sự đổi mới tại FPT School Hậu Giang đã thôi thúc thầy bước ra khỏi vùng an toàn để tìm lời giải cho những bài toán giáo dục theo một cách hoàn toàn mới. “Ở đây, giáo viên luôn được khuyến khích thử nghiệm những cách làm mới để giúp học sinh chủ động hơn trong học tập”, thầy chia sẻ.
Chính tinh thần ấy đã khiến một giáo viên Tin học mạnh dạn bước sang lĩnh vực tưởng như rất xa với chuyên môn của mình đó là giáo dục thể chất Vovinam. Ý tưởng đến từ một vấn đề rất thực tế. Trong một lớp học Vovinam với hàng chục học sinh cùng luyện tập, giáo viên khó có thể theo dõi và chỉnh sửa kỹ thuật cho từng em cùng lúc. Trong khi đó, học sinh cũng không phải lúc nào biết mình đang sai ở đâu để tự điều chỉnh.
Thầy từng nghĩ, nếu AI có thể hỗ trợ nhận diện động tác và phản hồi nhanh thì việc dạy và học sẽ hiệu quả hơn. Ban đầu chỉ là một thử nghiệm nhỏ từ góc nhìn của giáo viên công nghệ. Nhưng từ những trao đổi với đồng nghiệp, ý tưởng ấy dần trở thành một dự án liên môn quy mô hơn.
Thầy phụ trách phần công nghệ và nghiên cứu thuật toán. Cô Mai, Trưởng phòng Đào tạo, đảm nhận vai trò định hướng và kết nối triển khai trong nhà trường. Về chuyên môn Vovinam, dự án nhận được sự hỗ trợ từ cô Nhi – giáo viên Vovinam của FSchool Hậu Giang cùng thầy Từ Thanh Phong từ Liên đoàn Vovinam Việt Nam. Mỗi người một thế mạnh, nhưng cùng chung một mục tiêu giúp học sinh học tập chủ động hơn.
Để AI nhìn thấy những điều học sinh đôi khi chưa nhận ra
Điều đặc biệt của dự án không nằm ở việc ứng dụng AI, mà ở cách nhóm nghiên cứu lựa chọn sử dụng công nghệ này. Trong khi nhiều giải pháp hiện nay tập trung vào việc chấm điểm hoặc đánh giá kết quả, nhóm của thầy Quan lại hướng đến việc biến AI thành một người bạn đồng hành, hỗ trợ học sinh trong quá trình tự luyện tập và hoàn thiện kỹ năng.
Hệ thống sử dụng công nghệ MediaPipe Pose để nhận diện các điểm khớp trên cơ thể người. Sau đó, thuật toán DTW sẽ phân tích và so sánh chuyển động của học sinh với động tác mẫu chuẩn nhằm phát hiện những điểm cần điều chỉnh. Nhờ đó, học sinh có thể tự quay video bài tập của mình, tải lên phần mềm trên máy tính cá nhân và nhận được những phản hồi trực quan về kỹ thuật, chẳng hạn như tay nâng chưa đúng góc, trụ chưa đủ vững hoặc chuyển động chưa đồng đều.
Các thông tin này được hiển thị rõ ràng để học sinh dễ dàng quan sát, tự điều chỉnh và luyện tập lại nhiều lần. Quan trọng hơn, việc học không còn bị giới hạn trong thời lượng của một tiết học trên lớp. Các em có thể chủ động thực hành bất cứ lúc nào, ngay tại nhà, theo tốc độ và khả năng của riêng mình.
Trong quá trình thử nghiệm, hệ thống đã được triển khai tại 6 trường với sự tham gia của 15 giáo viên và gần 890 học sinh. Tuy nhiên, điều khiến nhóm nghiên cứu cảm thấy ý nghĩa nhất không phải là quy mô triển khai hay những con số thống kê.
“Có những em tự quay lại bài tập nhiều lần chỉ để xem biểu đồ tiến bộ của mình tốt hơn lần trước”, thầy Quan chia sẻ.
Khoảnh khắc ấy giúp nhóm nhận ra rằng AI không còn đơn thuần là một công cụ công nghệ. Nó đã trở thành động lực để học sinh chủ động luyện tập, kiên trì với mục tiêu của mình và từng bước vượt qua chính bản thân mình mỗi ngày.
Mỗi học sinh là một hành trình tiến bộ riêng
Sau tất cả những thuật toán, dữ liệu và mô hình AI, điều khiến thầy Quan tâm nhất vẫn là con người. Trong quá trình triển khai, nhóm đặc biệt chú trọng đến yếu tố riêng tư và an toàn dữ liệu. Hệ thống được thiết kế theo hướng hoạt động offline và không thu thập dữ liệu người dùng. Với thầy, đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật. Đó còn là sự tôn trọng dành cho học sinh.
Bởi đằng sau mỗi video luyện tập là một học sinh với những mức độ tự tin khác nhau. Có em ngại vận động trước đám đông. Có em tự ti về hình thể. Có em mang những áp lực tâm lý mà người khác không dễ nhận ra.
Khi được luyện tập trong không gian riêng của mình, các em cảm thấy thoải mái hơn, ít áp lực hơn và sẵn sàng cố gắng hơn. Đó cũng là lúc công nghệ phát huy giá trị nhân văn lớn nhất. Không phải để thay thế giáo viên. Không phải để tạo ra những bảng xếp hạng. Mà để tạo ra nhiều cơ hội học tập hơn cho mỗi học sinh.
Tinh thần “Deep Learning with Love – Học sâu sắc để yêu thương” vì thế không nằm ở việc AI xác định ai giỏi hơn ai. Mà nằm ở việc ghi nhận từng bước tiến bộ của mỗi em trên hành trình của riêng mình. “Có thể một học sinh chưa thực hiện động tác thật đẹp ngay từ đầu, nhưng nếu hôm nay tốt hơn hôm qua thì đó đã là một sự tiến bộ đáng được ghi nhận”, thầy chia sẻ.
Với thầy Quan, giá trị lớn nhất của dự án không được đo bằng số lượng dữ liệu hay độ chính xác của hệ thống. Đó là khoảnh khắc học sinh chủ động mở phần mềm để tập thêm một lần nữa, kiên nhẫn sửa một động tác chưa đúng hay vui mừng khi nhìn thấy mình tiến bộ hơn ngày hôm qua. Khi ấy, việc học thể chất không còn là áp lực phải đạt một tiêu chuẩn nào đó, mà trở thành hành trình tự khám phá và hoàn thiện bản thân.
Bởi sau tất cả, công nghệ chỉ là công cụ. Điều giúp học sinh trưởng thành vẫn luôn là ý chí không ngừng tiến bộ và những người thầy luôn âm thầm đồng hành, khích lệ các em trên mỗi bước đi của mình.
