Giữa làn sóng AI đang làm thay đổi cách dạy và học, nhóm giáo viên môn Xã hội tại FSchool Sóc Trăng đã lựa chọn một hướng đi khác: không né tránh, không cấm đoán, mà đồng hành cùng công nghệ để giúp học sinh giữ được khả năng suy nghĩ độc lập và sự thấu cảm với con người. Cô Trịnh Thị Trúc Ly là một trong những thành viên của hành trình đặc biệt ấy.
Đi tìm “linh hồn” sau những câu trả lời hoàn hảo của công cụ AI
Nhắc đến hành trình thực hiện đề tài “Từ “AI trả lời” đến “học sinh phản biện”: mô hình dạy học môn xã hội trong thời đại trí tuệ nhân tạo”, 1 trong 12 đề tài được vinh danh tại AI Educamp năm học 2025-2026 toàn hệ thống FPT Schools, cô Trịnh Thị Trúc Ly nhớ nhất một buổi tối làm việc cùng đồng nghiệp tại FPT School Sóc Trăng.
Cô kể: “đến bây giờ tôi vẫn nhớ hôm đó đã gần một giờ sáng nhưng cả nhóm vẫn ngồi trước màn hình máy tính. Chúng tôi thử nhập một câu hỏi nghị luận xã hội vào AI và nhận về một bài văn rất dài. Cấu trúc bài văn hoàn chỉnh, từ ngữ trau chuốt, đọc qua gần như không có lỗi gì cả.”
Càng đọc, cả nhóm càng bị cuốn vào việc phân tích từng câu chữ. Một bài văn tưởng như hoàn hảo lại khiến những người làm nghề giáo cảm thấy thiếu một điều gì đó rất quan trọng. “Chúng tôi nhận ra bài viết ấy có kiến thức, có kỹ thuật diễn đạt, nhưng lại thiếu trải nghiệm thực tế, thiếu cảm xúc và sự thấu cảm của con người. Nó giống như một bài văn được ghép từ rất nhiều điều đúng nhưng lại không có hơi thở cuộc sống,” cô chia sẻ.
Sau nhiều giờ tranh luận và “mổ xẻ” bài viết, cả nhóm như vỡ òa khi tìm ra điều mình đang kiếm tìm, cô cho biết: “Khoảnh khắc đó, chúng tôi nhận ra vấn đề không nằm ở việc học sinh có sử dụng AI hay không. Điều quan trọng hơn là làm sao để các em biết đặt câu hỏi, biết phản biện và nhận ra đâu là những giá trị mà công nghệ không thể thay thế.”
Từ cuộc trò chuyện kéo dài đến tận đêm ấy, ý tưởng về đề tài được hình thành và trở thành hướng đi mà nhóm giáo viên môn Xã hội tại FSchool Sóc Trăng kiên trì theo đuổi.
Khi AI có thể trả lời mọi thứ, điều thầy cô muốn học sinh giữ lại là tư duy phản biện
Nhiều người thường cho rằng công nghệ và các môn Khoa học Xã hội là hai thế giới hoàn toàn khác biệt. Một bên là dữ liệu, thuật toán; một bên là cảm xúc, sự thấu hiểu và những giá trị nhân văn. Nhưng với cô Trịnh Thị Trúc Ly, tại FPT School Sóc Trăng hai thế giới ấy có thể gặp nhau.
Cô Trúc Ly mong muốn tìm kiếm một hướng đi mới cho môn Văn mình yêu quý. Tại đây, cô nhận ra công nghệ không làm mất đi giá trị nhân văn, mà ngược lại, nếu được sử dụng đúng cách, nó có thể mở rộng không gian học tập, giúp học sinh tiếp cận tri thức nhanh hơn và sâu hơn.
Điều khiến cô gắn bó với FSchools không chỉ là môi trường giàu tính công nghệ mà còn là tinh thần sẵn sàng đổi mới của những con người nơi đây. Đó là những đồng nghiệp sẵn sàng ngồi lại với nhau đến khuya để cùng tìm lời giải cho một bài toán giáo dục mới. Đó là những học sinh dám đặt câu hỏi ngược lại cho thầy cô, dám bày tỏ quan điểm riêng và không ngại tranh luận.
Chính nguồn năng lượng ấy đã thôi thúc cô cùng các đồng nghiệp bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về một thực tế mới: AI đang ngày càng hiện diện nhiều hơn trong lớp học. Học sinh sử dụng AI để làm bài tập, viết văn, tìm kiếm thông tin. Những câu trả lời được tạo ra nhanh chóng, mạch lạc và hấp dẫn. Nhưng nếu chỉ tiếp nhận một cách thụ động, các em sẽ dần đánh mất khả năng suy nghĩ độc lập.
Thay vì cấm đoán, cô và các đồng nghiệp lựa chọn một hướng đi khác. Nếu AI có thể đưa ra câu trả lời, học sinh cần học cách chất vấn câu trả lời ấy. Nếu AI có thể viết một bài văn hoàn chỉnh, học sinh cần học cách tìm ra những điều còn thiếu trong bài văn đó. Bởi năng lực phản biện không chỉ giúp các em sử dụng công nghệ thông minh hơn, mà còn giúp các em giữ được bản sắc và tư duy của chính mình.
Để biến ý tưởng ấy thành hiện thực, cả nhóm đã cùng nhau trải qua rất nhiều buổi thảo luận kéo dài. Mỗi người mang đến một thế mạnh riêng: người am hiểu công nghệ, người vững chuyên môn sư phạm, người nhạy cảm với tâm lý học sinh.
Họ phản biện lẫn nhau, thử nghiệm trên lớp học của mình rồi cùng ngồi lại điều chỉnh. Những cuộc tranh luận đôi khi kéo dài đến tận đêm khuya, nhưng chính sự kết hợp giữa “đầu lạnh” công nghệ và “trái tim nóng” của người làm giáo dục đã giúp mô hình từng bước thành hình.
Và trên hành trình ấy, họ luôn có một điểm tựa vững chắc từ Ban giám hiệu nhà trường. “Sai thì sửa, nhà trường luôn đồng hành.” Sự tin tưởng ấy đã cho những người làm giáo dục đủ dũng khí để thử nghiệm, để bước ra khỏi những khuôn mẫu quen thuộc và tìm kiếm những cách dạy học phù hợp hơn với thế hệ học sinh của thời đại số.
Giữ hơi ấm con người trong những bài học thời đại số
Khi được hỏi về triết lý “Học sâu sắc để yêu thương”, cô Ly chia sẻ rằng học sâu sắc không phải là ghi nhớ thật nhiều kiến thức hay viết những bài văn thật dài. Với cô, học sâu sắc là khả năng đặt mình vào vị trí của người khác để thấu hiểu. Là biết nhìn một vấn đề dưới nhiều góc độ. Là dám đặt câu hỏi, dám phản biện và dám suy nghĩ độc lập. Và đích đến cuối cùng của tất cả những điều ấy chính là yêu thương.
Khi học sinh phản biện AI, các em không chỉ học cách tìm ra lỗi sai của một công cụ công nghệ. Quan trọng hơn, các em học cách nhận ra giá trị của cảm xúc, của sự đồng cảm và của những trải nghiệm thật trong cuộc sống. Các em hiểu rằng có những điều AI có thể mô tả rất hay, nhưng không thể thực sự cảm nhận. Đó có thể là một giọt nước mắt, một câu chuyện về tình đồng bào hay những góc khuất của cuộc sống cần được lắng nghe bằng trái tim.
Sau khi mô hình được triển khai, sự thay đổi hiện diện rõ ràng trong từng lớp học. Học sinh không còn phụ thuộc vào AI một cách vô thức. Các em chủ động hơn trong việc tìm kiếm thông tin, tự tin bảo vệ quan điểm cá nhân và hào hứng tham gia vào những cuộc tranh luận học thuật.
Còn với chính các thầy cô, hành trình ấy cũng mang lại những thay đổi đặc biệt. Họ không còn là những người đơn thuần truyền đạt kiến thức. Họ trở thành người đồng hành, cùng học hỏi, cùng khám phá và cùng trưởng thành với học sinh mỗi ngày.
Nhìn lại chặng đường đã qua, cô Ly cho rằng giải thưởng tại AI Educamp là một dấu mốc đáng nhớ. Nhưng điều quý giá nhất vẫn là những người đồng đội đã sát cánh cùng nhau qua những đêm không ngủ, những cuộc tranh luận nảy lửa và những lần thử nghiệm đầy thử thách.
“Cảm ơn mọi người đã luôn giữ lửa, truyền lửa và tin tưởng lẫn nhau. Thành công này không thuộc về riêng ai, mà là kết quả của rất nhiều nỗ lực chung. Chặng đường phía trước còn dài, nhưng tôi tin rằng với những người đồng hành tuyệt vời này, chúng tôi sẽ tiếp tục lan tỏa nhiều giá trị ý nghĩa hơn nữa đến với học sinh,” cô chia sẻ.
Trong thời đại mà AI ngày càng có thể tạo ra những câu trả lời hoàn hảo, cô Trịnh Thị Trúc Ly vẫn bền bỉ đi tìm một điều khác: linh hồn của mỗi bài học. Bởi công nghệ có thể giúp con người học nhanh hơn, nhưng chính sự thấu cảm, tư duy phản biện và tình yêu thương mới là điều giúp giáo dục chạm đến trái tim.
